Сиыр су ішкенде бұзау мұз жалайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: сиыр су ішкенде, бұзау оның жанында мұз жалап күнелтеді. Астарлы мағынасы: үлкендер қандай өмір сүрсе, олардың қасында жүрген кіші не ізімен ерген адам да соның әсерін көреді. Яғни ата-ана, ағайын, ұстаз не ортаның іс-әрекеті жас ұрпаққа тікелей ықпал етеді. Үлкендердің жақсы қылығы — кішіге үлгі, жаман қылығы — соларға жұқпалы мінез.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы сиыр — өмір тәжірибесі бар үлкенді, ал бұзау — жас ұрпақты білдіреді. Су ішу — қажеттілікті өтеу, күнкөріс пен тіршіліктің белгісі. Мұз жалау — бұзаудың әлсіз күйде, қолжетімді аз нәрсемен қанағат етуін көрсетеді. Бұл образдар арқылы халық үлкен мен кішінің арасындағы тәуелділікті, тәрбие мен өнегенің маңызын өте әсерлі жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе отбасы мен тәрбиеге қатысты жиі айтылады. Мысалы, әкесі үнемі кешігіп жүрсе, бала да уақытты қадірлемей өседі. Сол себепті үлкен кісі өз мінезін түзесе, артындағы жас та дұрыс жолға үйренеді. Мақалдың түйіні — балаға сөзден бұрын үлгі керек.