Алтын тон кисең,
Атаңды ұмытпа,
Орманға барсаң,
Балтаңды ұмытпа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам қай жерде жүрсе де, өзіне тірек болған нәрсені ұмытпау керегін айтады. Тура мағынасында: қымбат киім кисең де, орманға барсаң да, керек құралын алып бар. Астарлы мағынасы: адам қандай биікке көтерілсе де, шыққан тегін, ата-баба аманатын, өмірлік сақтықты естен шығармауы тиіс. Байлық, сән-салтанат пен жақсы жағдай адамды тәкаппар етпеуі керек, себебі бәрінен бұрын сана мен жауапкершілік маңызды.
Образдар мен теңеулер
Алтын тон — байлық, дәулет, жайлы өмір, сыртқы жылтырақтың белгісі. Атаңды ұмытпа — тегіңді, тәрбиені, үлкенге құрметті, түп-тамырыңды құрметте деген ишара. Орман — белгісіз орта, қауіп-қатері бар өмір жолы. Балта — дайындық, сақтық, қажет құрал, қиындықты жеңетін амал. Яғни мақал сыртқы сәнге алданып қалмай, түп негіз бен қажетті қамды қатар ұстауды үйретеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал жаңа қызметке орналасқан, табысы артқан адамға да, қалаға көшкен жасқа да қатысты айтылады. Мысалы, адам жақсы жалақы алып, сәнді өмірге үйреніп кетсе де, ата-анасына хабарласып, көмегін көрсетіп, қарапайым қалпын сақтауы керек. Сонымен қатар кез келген іске кіріспес бұрын, құжатын, жоспарын, қауіпсіздік шарасын алдын ала дайындау да осы мақалдың мәніне сай келеді.
Atańdy umytpa,
Ormanǵa barsań,
Baltańdy umytpa.