Дос болу оңай, сақтауы қиын,
Жау болу оңай, тоқтауы қиын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамдар арасындағы қарым-қатынастың бағасын түсіндіреді. Дос болу, танысу, араласу оңай, бірақ сол достықты бұзбай, сенім мен сыйластықты сақтап қалу қиын. Сол сияқты, біреумен араздасып, жауласып кету де оңай, алайда басталған өшпенділікті тоқтату, қайта татуласу одан да қиын. Мақалдың астарында әрбір сөздің, әрбір әрекеттің салдары бар деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «дос» пен «жау» — тек жеке адамдар емес, жалпы адамдық қатынастың екі қарама-қарсы күйі. «Сақтау» сөзі достықты қорғау, аялап ұстау мағынасын береді. Ал «тоқтату» — жаулықтың өршуін тежеп, өкпе мен кекті басу дегенді білдіреді. Яғни, достықты күту гүлді баптағандай болса, жаулықты тоқтату өртті сөндіргендей қиын іс екенін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал отбасында, жұмыста, достар арасында, тіпті әлеуметтік желідегі қарым-қатынаста да өте орынды. Адам бір реніштен ұзақ уақытқа араз болып қалуы мүмкін. Мысалы, әріптестердің бір-біріне дөрекі сөз айтып, кейін жұмыс барысында қайта тіл табыса алмай қиналуы осы мақалдың шындығын көрсетеді. Сондықтан кішкентай келіспеушілікті үлкейтпей, достық пен татулықты сақтай білу керек.
Jaý bolý ońaı, toqtaýy qıyn.