Сен тимесең, мен тимейін бадырақ көз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адам екіншіге тиіспесе, мен де оған тиіспеймін деген сөз. Астарлы мағынасы — өзара қақтығыстан, орынсыз жанжалдан сақ болу, сабыр сақтау, біреуге себепсіз тиісіп, берекені қашырмау. Қазақ ұғымында бұл тіркес көбіне кек қайтару емес, тыныштықты сақтау, арандатуға ермеу мәнінде айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сен тимесең, мен тимейін» деген қайталама құрылым екі жақтың да жауапкершілігін көрсетеді: қалай әрекет етсең, сондай жауап аласың. Ал «бадырақ көз» — кейіптеу, әрі жеңіл мысқыл. Ол нақты бір адамды ғана емес, орынсыз қадала қарайтын, мазасыз, тік мінезді кісіні бейнелейді. Осы арқылы мақал сөзге өткір реңк беріп, ұсақ кикілжіңнің өзінен сақтандырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды жұмыс орнында, үй ішінде не әлеуметтік желіде туатын ұсақ түсінбеушіліктерге байланысты қолдануға болады. Мысалы, екі әріптес бір-бірінің сөзін бөліп, өкпе-назға жақындағанда, үлкені: «Сен тимесең, мен тимейін», — деп, әңгімені ушықтырмай тоқтатады. Бұл — сабыр мен өзін ұстай білудің белгісі.