Өз балаң өзекке тепсең де кетпейді,
Кісі баласы кісендесең де тұрмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал туған бала мен өзгенің баласын салыстырып, ата-аналық, туыстық байланыстың беріктігін білдіреді. Тура мағынасында, өз балаңды қанша ренжітсең де, ол бәрібір өзіңнен ажырамайды; ал кісі баласы қанша қыстасаң да, сенің қолыңда тұрақтамайды. Астарлы мағынасы — өзіңнің жақыныңды, өз перзентіңді бағалап, оған мейірім мен жауапкершілікпен қарау керек, ал жаттың жанын зорлықпен де, күшпен де ұстап тұру мүмкін емес.
Образдар мен теңеулер
«Өз балаң» — ата-анаға ең жақын, жүрекке қымбат жанның бейнесі. «Өзекке тепсең де кетпейді» деген тіркес баланың ата-анаға деген табиғи байланысы мен кешірімділігін көрсетеді. «Кісі баласы кісендесең де тұрмайды» дегендегі «кісен» — күштеу, мәжбүрлеу, еріксіз ұстау белгісі. Яғни бөтен адамға сенім мен сүйіспеншілік болмаса, оны зорлықпен де жанында қалдыра алмайсың.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал отбасы тәрбиесінде, туыстық қарым-қатынаста жиі айтылады. Мысалы, ата-ана баласына қатал сөйлеп қойса да, бала бәрібір ата-анасын тастамайды, өйткені арада қан мен жүрек байланысы бар. Бұл сөз адамдарды жақынын бағалауға, бөгдені күшпен емес, сыйластықпен ұстай білуге үндейді.
Kisi balasy kisendeseń de turmaıdy.