Шын орақшы орақ таңдамайды,
Шын батыр құрал таңдамайды.

Негізгі мағынасы

Бұл мақалдың тура мағынасы: шын мәнінде шебер адам өз ісіне сай құралды талғамай, қолындағысымен-ақ жұмыс істей береді. Астарлы мағынасы: нағыз еңбекқор, тәжірибелі, қайратты адам сылтау іздемейді, қиындыққа да, аз мүмкіндікке де мойымай, істі тындырады. Яғни, адамды алға сүйрейтін нәрсе — дайын құрал емес, шеберлік пен жігер.

Образдар мен теңеулер

Мұндағы «орақшы» — еңбектің, кәсіптің иесі; «орақ» — іске қажет құралдың белгісі. «Батыр» сөзі тек соғыстағы ерді ғана емес, кез келген ауыр іске тайсалмай кірісетін қайсар адамды білдіреді. Орақ таңдау — жұмысты жеңілдететін себеп іздеу, ал таңдамай істеу — шынайы шеберлік пен төзімділіктің көрінісі.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Қазір бұл мақал қолда бар мүмкіндікті дұрыс пайдаланып, іске жауапкершілікпен кірісетін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір маман кеңсе техникасы ескі болса да, «жағдай жоқ» деп отырмай, бар құралмен жобаны уақытында аяқтаса, осы мақал дәл келеді. Ол адамға құралдан бұрын қабілет, еңбек және табандылық маңызды екенін еске салады.