Кісіде ақың кетсе де, хақың кетпесін.
«Кісіде ақың кетсе де, хақың кетпесін.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға өкпе не реніш сақтаудың қажет екенін емес, ең бастысы — біреудің алдында әділетсіздікке ұшырамауды ескертеді. Тура мағынада, егер бір адамнан өз ақыңды, яғни тиісті үлесіңді ала алмасаң да, ар-намысың, адамдық хақың тапталмасын деген ой бар. Астарлы мағынасы — дүние-мүлік, пайда уақытша, ал адамның құқығы мен қадірі бәрінен қымбат. Кейде шығынға ұшырау мүмкін, бірақ әділетсіздікке көніп, өз орныңды жоғалтпау керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ақы» — еңбектің өтеуі, тиесілі несібе, ал «хақ» — адамның құқы, жөн-жосықтағы әділет. Халық бұл екі ұғымды қатар қойып, материалдық пайда мен рухани-адамгершілік құндылықты салыстырады. «Кетсе де» деген сөз төзім мен сабырды білдірсе, «кетпесін» дегені — намыс пен құқықты қорғау керегін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал келісімшарт, жалақы, қарыз, еңбек ақысы сияқты мәселелерде жиі айтылады. Мысалы, қызметкерге уақтылы жалақы төленбесе, ол ашуға берілмей, заңды жолмен өз құқығын қорғауы керек. Яғни адам табысынан айырылса да, әділдік пен арын жоғалтпауы тиіс.