«Оқымаған бір бала - Оқыған екі бала.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Оқымаған адамның пайдасы — бір адамның пайдасы, ал оқыған адам екі адамның ісін атқарады. Білім адамның мүмкіндігін еселейді: ол қолымен де, басымен де жұмыс істейді, өзгеге ақыл айтып, жол көрсетеді. Ата-ана тұрғысынан айтылса, оқыған бір бала екі балаға татиды: отбасына қамқорлығы да, абыройы да артық. Мақал білімнің адам бағасын арттыратынын санмен көрсетеді.
Образдар мен теңеулер
Мақал есепке, «бір» мен «екі» санын қатар қоюға құрылған. Ауыз әдебиетінде мұндай есеп жиі кездеседі: «Білекті бірді жығар, білімді мыңды жығар». Бала сөзі мұнда отбасындағы ұрпақты, ата-ананың үміті мен сүйенішін білдіреді. Көп балалы қазақ отбасында әр баланың еңбегі мен пайдасы есептелген, сондықтан мұндай салыстыру кез келген адамға түсінікті болған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Ата-ана баласын оқуға ынталандырғанда немесе оқыған баланың пайдасын көргенде айтады. Мақтау мен кеңес аралас айтылады. Оқымаған нақты адамды кемсіту үшін қолданса, сөз дөрекі естіледі: мақал білімнің құнын көрсетуге арналған. Мысал: «Інің ауылға дәрігер болып оралды. Оқымаған бір бала, оқыған екі бала деген рас екен».
Қолданылу жағдаяттары
— Көрші апа ұлының агроном болып оралып, бүкіл ауылға кеңес беріп жүргенін айтып, мақалды қосады.
— Әке екі баласының қайсысын қалаға оқуға жіберуді ойлағанда, атасы мақалды айтып, екеуін де оқытуға кеңес береді.
Oqyǵan eki bala.