«Оқу түбі - тоқу.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Оқудың түпкі мақсаты — оқығанды көңілге тоқу, яғни түсініп, есте сақтап, өз біліміне айналдыру. Көп оқу бар да, оны бойға сіңіру бар: оқып шыққан бетті ертесіне ұмытсаң, оқудың пайдасы аз. Мақал білімді жинаудан гөрі оны ойланып игеруді жоғары қояды. «Түбі» мұнда түпкі нәтиже, ақырғы мақсат мағынасында.
Образдар мен теңеулер
«Тоқу» сөзінің негізгі мағынасы — жіптен мата, шұлық, шілтер тоқу. Тоқымашы жіпті тізбектеп, берік затқа айналдырады. Ауыспалы мағынада «көңілге тоқу» — естігенді, оқығанды ойға берік түю. Мақал осы екі мағынаны қабыстырады: оқылған сөз жіп сияқты, оны тоқып, тұтас білімге айналдыру керек. «Оқу — тоқу» ұйқасы ойды қысқа, есте қаларлықтай етеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мұғалімдер жаттап алып, түсінбей қайталайтын оқушыларға айтады. Кеңес мағынасында, кейде жеңіл ескерту ретінде: «Көп оқыдым дейсің, ал не түйдің?». Мысал: «Кітапты бір күнде бітірдім дегенің жақсы. Бірақ оқу түбі — тоқу, не есіңде қалды, айтшы».
Қолданылу жағдаяттары
— Емтихан алдында бәрін бір түнде оқып шыққан немересіне ата мақалды айтып, оқығанын өз сөзімен айтып беруді сұрайды.
— Шахмат үйірмесінде бала көп кітап оқығанымен, ойында ештеңе қолдана алмайды; жаттықтырушы мақалды еске салады.