«Жаманның ойыны да жаман.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мінезі жаман, ниеті бұзық адамның тек ісі ғана емес, ойыны, қалжыңы да жаман болады: ол әзілдесе біреуді мұқатады, ойнаса біреудің көңілін қалдырады. Жақсы адамның әзілі көңіл көтерсе, жаманның әзілінен кейін жұрт ренжіп тарайды. Мақал адамның табиғаты оның әр қимылынан, тіпті ойынынан да көрінетінін айтады. Ондай кісімен ойын-сауықта да абай болған жөн екені сезіледі.
Образдар мен теңеулер
Жаман сөзі қазақ мақалдарында жиі кездеседі: ол тек нашар деген сын емес, мінезі тайыз, пиғылы теріс, ұсақ адамның жалпы атауы. Да шылауы мақалдың өзегі: жаманның ісі, сөзі жаман екені белгілі, ал оның ойыны да жаман — яғни ең жеңіл, зиянсыз көрінетін нәрседе де жамандығы көрінеді. Сөздің екі рет қайталануы ойды бекітіп, есте қалдырады. Оспадардың ойыны бұзық деген тұжырым да осы ойға жақын.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Біреудің дөрекі әзілінен кейін, ол кісінің мінезін білетін адамдар өзара айтады. Сарыны — сын, ренжу, кейде таңданбау: одан басқа не күтуші едің. Балаға жаман жолдасының ойынына қосылма деген кеңес ретінде де қолданылады. Әзілі сәтсіз шыққан, бірақ ниеті жақсы адамға айту әділетсіз. Мысалы: «Оған ренжіме, жаманның ойыны да жаман, бұдан былай қасына жолама».
Қолданылу жағдаяттары
— Көршінің ұлы мысықтың құйрығына қаңылтыр байлап, ит қуғызып күлді; әжей басын шайқап, жаманның ойыны да жаман деді.
— Той үстінде бір қонақ асабаның сөзін бөліп, жас келіннің киімін мазақтады; жұрт үндемеді, бірақ ақсақал оны сыртқа шығарып жіберді.