Шашы өскеннің ауылы кәпір,
Тырнағы өскеннің өзі кәпір.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы шашы мен тырнағы өскен адамды сөз еткендей көрінгенімен, астарында күтімсіздік, салақтық, бейқамдық сыналады. «Ауыл кәпір» деген қатқыл теңеу арқылы халық сырт келбетінен ұқыпсыздық байқалса, ол адамның өзіне де, жүрген ортасына да салғырт қарайтынын әжуалайды. Яғни адам таза жүріп, өз-өзіне ие болып, ұқыпты болуы керек деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шашы өскен» және «тырнағы өскен» деген бейнелер — жинақы емес, күтінбеген адамды білдіретін образдар. «Ауыл» сөзі тек елді мекенді емес, адамның сыртқы көрінісінен тарайтын жалпы әсерді меңзейді. Халық мұндай ауыр сөз арқылы ұқыпсыздықты ұят санап, тазалық пен тәртіпті жоғары қойған.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал жеке бас гигиенасына, сыртқы тәртіпке немқұрайды қарамау керегін еске салады. Мысалы, жұмысқа не оқуға барған адам шашын тарамай, тырнағын алып, таза киінбей жүрсе, оның жауапкершілігі мен тәртібі туралы жағымсыз пікір қалыптасуы мүмкін. Сондықтан мақалда ұқыптылық пен мәдениетке шақырған ой жатыр.
Tyrnaǵy óskenniń ózi kápir.