Мақтаған жеткізер, шаққан өлтірер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жылы сөз, мадақ пен көтермелеу адамды алға бастырып, жігерлендіреді. Астарлы мағынасы — адамға дұрыс айтылған мақтау рух беріп, сенімін арттырады, ал «шаққан» дегені уытты, ащы сөздің, тіл мен мінездің жаралайтын күшін білдіреді. Яғни, адамды өсіретін де — демеу, құлататын да — ауыр сөз.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мақтаған» — қолдау көрсететін, көңілге қуат беретін сөздің бейнесі. Ал «шаққан» — жылан шаққандай жанға бататын, уытты сөздің символы. Қазақ дүниетанымында сөздің әсері өте күшті деп саналады: бір ауыз сөз адамды жігерлендіріп те, еңсесін түсіріп те жібере алады. Сондықтан бұл мақал сөзді ойланып айтуға үндейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды жұмыс орнында, үй ішінде, оқу барысында жиі қолдануға болады. Мысалы, мұғалім оқушының кішкентай жетістігін де мақтап отырса, балада сенім пайда болады, ал үнемі міней берсе, ынтасы төмендейді. Сол сияқты қызметкерге «қолыңнан келеді» деп қолдау айту — оны жетілдіреді, ал «сенен түк шықпайды» деген ауыр сөз — жігерін жояды.