Сақалды құл жарытпас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Сақалды құл жарытпас» деген мақал тура мағынасында сақалды адамның құл бола алмайтынын білдірмейді. Астарлы мағынасы — адамның сыртқы бейнесі, жасы, беделі немесе көрінісі емес, оның шын қабілеті мен орнын айқындайтыны. Яғни, лайықсыз адамды қанша сәндесең де, қанша дәрежеге көтерсең де, ол істі оңдырмайды, елге пайдасын тигізе алмайды. Мұнда «құл» сөзі төмен, дәрменсіз, басқарылмайтын күйді меңзейді, ал «сақал» — жас емес, тәжірибелі, орнықты адам бейнесі. Бірақ мақал екеуін қабыстырмай, сыртқы қалып ішкі қасиетті алмастырмайтынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Сақал» — кәрілік, тәжірибе, көргендік белгісі. «Құл» — еркіндігі жоқ, біреуге тәуелді, өз орнын таба алмаған адам бейнесі. Осы екі образдың қатар келуі арқылы мақал орынсыз үміттің, сәйкессіз таңдаудың бос екенін аңғартады. Яғни, жасы келгенімен, мінезі не қабілеті әлсіз адамнан үлкен іс күту қиын.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақалды қызметке қабілетсіз, бірақ беделіне не жасына қарап ғана көтерілген адам туралы айтуға болады. Мысалы, тәжірибесі жоқ, жауапкершілігі әлсіз адамды басшылыққа қойса, ұжымда жұмыс жүрмей, нәтиже төмендейді. Сонда жұрт «Сақалды құл жарытпас» деп, іске лайықтылықтың маңызды екенін меңзейді.