Көзің ауырса , қолыңды тый ,
Ішің ауырса ,аузыңды тый .
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға өз денсаулығын сақтауды, артық қимыл мен артық ас-ішуден тыйылуды ескертеді. Тура мағынасында: көз ауырса, оны мазаламай демалдыру керек; іш ауырса, ауызды тыйып, тамақты азайтып, сақтану қажет. Астарлы мағынасы да терең: қандай да бір мүшең сыр берсе, оны күштеп ауырлатпай, сабыр сақтап, дұрыс күтім жасау керек деген ой айтылады. Жалпы, бұл сөз «ауруды ушықтырма, алдын ал» деген өмірлік өсиет.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қолыңды тый» деген тіркес көздің ауруына байланысты іс-әрекетті шектеуді білдіреді. Яғни көз шаршаса, көп қарау, көп еңкею, тіпті артық жұмыс істеу зиян. «Аузыңды тый» деу іштің ауруына қатысты тамақ пен ішімдікті реттеуді меңзейді. Мұнда ауыз — тілек пен нәпсінің де символы: адам өз құмарлығын тежей алса, денсаулығын да қорғайды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе дәрігер кеңесіне құлақ асу, режим сақтау, дұрыс тамақтану сияқты жағдайларда қолданылады. Мысалы, асқазаны ауыратын адам ащы, майлы тағамды тоқтатып, уақытылы емделсе, ауру асқынбайды. Сондықтан мақал денсаулыққа жауапкершілікпен қарауға үйретеді.
Ishiń aýyrsa ,aýzyńdy tyı .