Қонақ отырса куә, тұрса куә.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қонақ келген үйде не айтылса да, не істелсе де сырт көздің куәсі болатынын білдіреді. Тура мағынасында, қонақ үй иесінің тіршілігін көріп отырады, ал кеткен соң ол көргенін айта алады. Астарлы мағынасы — үй иесі де, қонақ та орнымен сөйлеп, сыпайы, таза, ұятты ұстасын деген ескерту. Қазақ танымында қонақ қасиетті адам, сондықтан оның алдында мінез, сөз, амал бәрі салмақты болуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "қонақ" — жай адам емес, ел ішіндегі сыншы, куәгер бейнесі. "Отырса куә, тұрса куә" деген тіркес қонақтың әр қимылы мен байқағаны есте қалатынын аңғартады. Бұл — үйдің берекесі, қонақ күту әдебі, адамдық өлшемі сырт көзге тез танылатынын білдіретін образ.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал кез келген ортада мәдениетті сақтауға шақырады. Мысалы, үйге қонақ келгенде отбасы мүшелері бір-біріне дөрекі сөйлемей, дастарқан басында әдепті ұстайды, өйткені қонақ сол үйдің тәрбие деңгейін байқайды. Сол сияқты, жұмысқа келген клиент те мекеменің қызметін бағалап кетеді.