Ердің ерлігін білмеген
Құдайдың бірлігін білмейді.

Негізгі мағынасы

Ердің ерлігін бағаламаған, оның ел үшін жасағанын көрмеген адам Құдайдың бірлігін де танымайды: мұндай кісі ешнәрсенің қадірін білмейді. Мақал ерлікті танымауды иманның әлсіздігімен қатар қойып, шегіне жеткізе айтады. Мұндағы ой: ел қорғаған, адамдарға жақсылық жасаған азаматтың еңбегін көрмеу — жай немқұрайдылық емес, жақсылыққа соқыр болу, опасыздық. Ердің ерлігін мойындау — ризашылық, ал ризашылық халық ұғымында иманның бір белгісі.

Образдар мен теңеулер

Мақал ерлік пен бірлік сөздерін ұйқастырады: біреуі адамның ісі, біреуі Жаратушының қасиеті. Құдайдың бірлігі — исламдағы тәухид, яғни Алланың жалғыздығы туралы негізгі сенім. Оны мақалға кіргізу — асыра айтудың ең күшті түрі: халық ұғымында бұдан асқан қасиетті нәрсе жоқ. Білу етістігі екі жолда да тұр, бірақ мағынасы тереңдей түседі: біріншісінде көріп бағалау, екіншісінде жүрекпен тану. Сол арқылы жақсылықты тани алмаған адамның рухани кемістігі көрсетіледі.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды көбіне ел үшін еңбек сіңірген адамның қадірін білмейтіндерге, батырлар мен ардагерлерді ұмытқандарға сын ретінде айтады. Интонациясы — қатаң сөгіс, ренжу. Діни сенімі басқа адамды кінәлау үшін қолдану орынсыз: мақал иманды өлшеу үшін емес, ризашылықтың маңызын асыра көрсету үшін айтылған. Мысалы: «Ардагердің ескерткішінің маңын қоқысқа толтырғандарға не дерсің? Ердің ерлігін білмеген Құдайдың бірлігін білмейді».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылдағы ардагердің мерейтойына жастардың ешқайсысы келмей қалғанда, мектеп директоры оларды жинап, ақсақалдың ерлігі туралы әңгімелейді.
— Батыр бабаның басындағы белгіні сындырған жасөспірімдерді көрген қарт оларды жазғырып, осы мақалды ашумен айтады.