Әкелі бала - жаужүрек,
Әкесіз бала - сужүрек.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әкенің бала тәрбиесіндегі орнын көрсетеді. Әкесі бар бала қорғаны бардай сезініп, батыл, қайсар, сенімді өседі. Ал әкесіз бала тірек пен сүйеніштен айырылып, именшек, үркек, әлсіздеу болуы мүмкін деген ой айтылады. Мұндағы тура мағынасы — әке мен баланың байланысы, ал астарлы мағынасы — әкенің мейірімі, үлгісі мен тәрбиесі баланың мінезін қалыптастырады.
Образдар мен теңеулер
«Жаужүрек» сөзі — жаудан қорықпайтын, жүрегі берік, намысты адамды білдіреді. «Сужүрек» — өте қорқақ, тайсақтайтын, батылдық танытпайтын жан деген образ. Мұнда жүрек адамның ішкі қуатын, қайратын бейнелеп тұр. Әке — баланың батылдық, жауапкершілік, ер мінез үйренетін алғашқы мектебі ретінде алынған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әке тәрбиесінің маңызын түсіндіру үшін айтылады. Әсіресе ұл балаға ғана емес, жалпы балаға әке үлгісі, сөзі мен қолдауы керек екенін еске салады. Мысалы, баласы жарысқа не емтиханға қобалжып тұрса, әкесі жанынан табылып, сенім берсе, бала өзін жинап, батыл қадам жасайды. Бұл — мақалдың бүгінгі өмірдегі айқын көрінісі.
Ákesiz bala - sýjúrek.