Үйден ұзап шықсаң,
Қатыныңа қадірің артады.
Ауылдан ұзап шықсаң,
Жақыныңа қадірің артады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның қадірі мен жақындарының бағасы арақашықтықта айқынырақ сезілетінін білдіреді. Үйдің ішінде жүргенде жұбайдың, ауылда жүргенде ағайын-туыстың күнделікті қамы мен мінезі үйреншікті болып кетеді. Ал ұзап, басқа ортаға шыққанда солардың орны бөлек екенін түсініп, сағыныш пен сыйластық күшейеді. Яғни, адам алыстағанда ғана өзіне жақын жандардың қадірін тереңірек ұғынады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «үй» — отбасы мен тұрмыс ортасы, ал «ауыл» — ағайын-туыс, ел-жұрттың символы. «Ұзап шығу» тура мағынада сапарға аттану болса, астарлы мағынада өмірден тәжірибе жинау, өз ортасынан алыстау дегенді меңзейді. Қатынға, жақынға деген қадірдің артуы — адамның жүрегіндегі бағалау сезімі алыстағанда оянатынын көрсететін нәзік психологиялық ой.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқу, жұмыс, қалаға көшу сияқты жағдайларда жиі еске түседі. Мысалы, студент басқа қалада оқи бастағанда анасының қамқорлығын, үйдегі жұбайының не ағайынның жылуын бұрынғыдан да қатты сезінеді. Сол арқылы адам жақындарын аялауға, олардың еңбегі мен мейірімін бағалауға үйренеді.
Qatynyńa qadiriń artady.
Aýyldan uzap shyqsań,
Jaqynyńa qadiriń artady.