Қашқаннан тосқан жаман.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Қашқаннан тосқан жаман» деген мақалдың тура мағынасы — қашып бара жатқан адамды тосып, жолын бөгеген де жаман. Астарлы мағынасы — қандай қиындық болса да, одан қашу да, біреуге қиянат ойлау да дұрыс емес. Бұл сөз адамды сабырлы болуға, мәселені қашып емес, ақылмен шешуге шақырады. Қауіптен орынсыз жалтару да, өзгені тығырыққа тіреу де жақсылық әкелмейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қашқан» — жауапкершіліктен, шындықтан немесе қиындықтан бой тасалаған адамды білдіреді. Ал «тосқан» — жолын кесіп, бөгет жасап тұрған кедергі, қарсы әрекет. Екі бейне де өмірдегі дұрыс емес мінезді көрсетеді: бірі — әлсіздік пен жалтару, екіншісі — қаталдық пен тосқауыл қою. Халық осылайша екі жаман қылықтың да зиянын бір сөйлемге сыйғызған.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті. Мысалы, жұмыста бір мәселе шықса, оны жасырып, қашқақтау да, әріптесті орынсыз кінәлап, жолын кесу де дұрыс емес. Ең жақсысы — ашық сөйлесіп, ортақ шешім табу. Сондықтан бұл мақал адамды әділдікке, сабырға және жауапкершілікке үндейді.