Байдан пайда құтылмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Байдан пайда құтылмас» деген мақал бай адамның байлығы мен дәулеті өзінен алшақтап кетпейтінін, яғни оның қолында пайда, ырыс, мүмкіндік көбірек болатынын білдіреді. Тура мағынада байдың малы, ақшасы, дәулеті бар, сол себепті ол қиындықты да жеңіл өткеріп, ісінен ұтылмайды. Астарлы мағынада бұл сөз байлықтың адам өміріндегі ықпалын, дәулетті адамның сөзі де, ісі де жүрімді болатынын меңзейді. Кейде мақал байдың жағдайы әрдайым басым екенін, оның пайдасы өзіне қарай ауып тұратынын сынап та айтады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «бай» — тек дәулетті адам ғана емес, қолында мүмкіндігі мол, тірегі берік жанның бейнесі. «Пайда» сөзі мұнда тек ақша емес, жалпы тиімділік, ұтыс, ыңғай, табыс мәнінде қолданылған. «Құтылмас» деген тіркес байлық пен пайданың бір-бірінен ажырамай, бір адамның маңында тұрақтап қалатынын аңғартады. Яғни образ арқылы дәулет пен үстемдік байланысы көрсетілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне экономикалық мүмкіндігі мол адамдардың артықшылыққа ие болатынын айту үшін қолданылады. Мысалы, ірі кәсіп иесі жаңа жобаға оңай қаржы құя алады, ал қарапайым адам сол мүмкіндікке қол жеткізе бермейді. Сондықтан бұл сөз байлықтың өмірдегі ықпалын байқатып, әділдік туралы ойлантады.