Ішпес-жеместің малы ұрыларға бұйырады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — иесі малын пайдаланбай, қорғамай, бейқам ұстаса, ондай мал ұрылардың қолына түседі. Астарлы мағынасы — адам өз несібесін, еңбегімен тапқан дүниесін күтпесе, бағаламаса, ол пайдасыз болып, өзгеге оп-оңай бұйырады. Яғни, бар нәрсенің қадірін біліп, оны қорғай білу керек деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ішпес-жемес мал» — қимылсыз, пайдаға жаратылмай жатқан дүние, иесінің салақтығын білдіретін образ. «Ұрыларға бұйырады» деген тіркес — қараусыз қалған нәрсенің оңай олжаға айналатынын көрсетеді. Мұнда мал ғана емес, кез келген мүлік, мүмкіндік, тіпті қабілет те күтімсіз қалса, өзгенің игілігіне кетуі мүмкін деген астар бар.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал үйде жатқан затты, ақшаны, құжатты немесе мүмкіндікті ұқыпты ұстамау туралы да айтылады. Мысалы, адам өз телефонын ашық қалдырып, құпиясөзін қоймаса, жеке дерегі ұрланып кетуі мүмкін. Сол сияқты, еңбекпен келген табысты да дұрыс басқарып, сақтай білу қажет.