«Ерте еккен бүтін алар, Кеш еккен отын алар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — егінді ерте ексең, ол толық пісіп, мол өнім береді; ал кеш ексең, егіннің орнына тек отынға жарайтын шалақорлық қалады. Астарлы мағынасы — кез келген істі дер кезінде бастаудың пайдасы зор, ал салғырттық пен кешігу адамды ұтылысқа ұшыратады. Уақытында жасалған еңбек берекелі, ал кешіккен әрекет нәтижесіз болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «еккен» сөзі тек дән себуді емес, жалпы өмірдегі істі, еңбекті, жоспарды білдіреді. «Бүтін алар» дегені — толық, сапалы, жемісті нәтиже. Ал «отын алар» деген тіркес кешігіп жасалған істің құны төмендеп, пайда орнына зиян келетінін меңзейді. Яғни отын — толық өнім емес, құнсызданған еңбек белгісі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазіргі заманда бұл мақал оқуда, жұмыста, ақша жинауда, құжат тапсыруда өте орынды айтылады. Мысалы, студент емтиханға ерте дайындалса, сабақты түсініп, жақсы баға алады; ал соңғы күнге қалдырса, тек үстірт жаттап, қиындық көреді. Сондықтан бұл мақал адамды ұқыптылыққа, тәртіпке және уақытты бағалауға шақырады.
Kesh ekken otyn alar.