Ел қадірін көрген біледі,
Жер қадірін жүрген біледі.

Негізгі мағынасы

Елдің қадірін оны көріп, онымен араласқан, қиын күнде жұрттың көмегін сезінген адам ғана біледі. Жердің қадірін сол жерді басып жүріп өткен, оның шөбін, суын, жолын өз көзімен көрген кісі таниды. Мақал білімнің кітаптан емес, тәжірибеден келетінін айтады: сырттан қараған адамға ел де, жер де қарапайым көрінеді. Кейде мұны алысқа кетіп, туған жерді сағынған адамның сезімімен де байланыстырады: айырылғанда ғана шын бағасы білінеді.

Образдар мен теңеулер

Мақал екі қатар бір қалыппен құрылған: «ел — көрген», «жер — жүрген». Елді «көру» — тек көзбен шолу емес, оның жақсылығын, қамқорлығын бастан өткеру. Жерді «жүру» — көшпелі өмірде жайылымды, бұлақты, асуды аяғыңмен, атыңмен өлшеп шығу. Көшпелі қазақ үшін жер танудың басқа жолы болмаған: қай жазықта шөп шүйгін, қай сайда су бар екенін жүрген адам біледі. «Біледі» деген бір етістік екі жолды тұйықтап, ойды бекітеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Алыс сапардан, шетелден оралған адам, әсіресе туған жерін сағынғанын айтқанда қолданылады. Сонымен қатар ауылды, елді жете білмей, сырттай сынаған адамға жауап ретінде айтылады. Тон — ойлы, кейде жылы сағыныш. Мысалы: «Шетелде үш жыл тұрғанда түсіндім: ел қадірін көрген біледі, жер қадірін жүрген біледі».

Қолданылу жағдаяттары

— Әскерден оралған жігіт ауыл шетінде атасымен кездесіп, туған даласын сағынғанын айтады.
— Таудағы жайлауды аралап шыққан туристерге жергілікті жылқышы әр сайдың атын атап, осы мақалды айтады.
— Ауылды «түк жоқ жер» деп кемсіткен қонаққа үй иесі жайлап жауап береді.