«Ер татулығы - ел татулығы.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Елдің ортасындағы беделді азаматтар, ағайынның басшылары, ру ақсақалдары өзара тату болса, бүкіл ел тату тұрады. Ал солардың арасына жік түссе, жанжал төменге тарап, қарапайым жұрттың өзі екіге бөлінеді. Мақал татулықтың жоғарыдан басталатынын айтады: жұрт өзі қадірлейтін адамдарға қарап бой түзейді. Отбасында да осылай: әке мен ағалар ынтымақта болса, балалар мен келіндер де ұрыспайды. Кең мағынада әр азаматтың ынтымағы жиналып, елдің бірлігін құрайды.
Образдар мен теңеулер
Ер мен ел сөздері бір ғана дыбыспен ажырайды, мақал осы ұқсастықты ұтымды пайдаланған: ер мен ел бір-біріне айна сияқты. Сызықшамен қойылған теңдік — ер татулығы ел татулығына тең деген қысқа формула. Ескі қазақ қоғамында дау-дамайды билер мен ақсақалдар шешкен, олардың арасындағы араздық рулар арасындағы барымтаға, ұзақ жауласуға ұласып кететін. Мақал сол тарихи тәжірибені бір жолға сыйдырған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көбіне басшылар, ағайындар, бір ұжымның үлкендері арасында араздық туғанда, оларды татуластыру үшін айтады. Мысалы, екі ағайынды мұра үшін сөзге келгенде, ақсақал осы мақалмен бүкіл әулетті ойлауға шақырады. Интонациясы — сабырлы ескерту, ақыл. Тойда, мерекеде ынтымақты мақтағанда да айтылады. Мысалы: «Сіздер екеуіңіз бір ауыз болсаңыздар, бүкіл ауыл тыныш. Ер татулығы — ел татулығы ғой».
Қолданылу жағдаяттары
— Тойда екі құда бір-біріне өкпелеп отырғанда, асаба оларды бір дастарқанға шақырып, ер татулығы — ел татулығы деп тост көтереді.
— Ауылдағы екі ферма иесі жайылым үшін таласып, ауыл екіге бөлінгенде, мектеп директоры екеуін шақырып, балалардың да бөлініп жүргенін айтады.