Ер шекіспей (өліспей) бекіспейді.
«Ер шекіспей (өліспей) бекіспейді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ер азаматтар бір-бірімен шекісіп, кейде өлім-тірімге дейін барып, күш сынаспай тұрып, нағыз достық пен берік келісімге келмейді. Бір рет ашық жағаласып, бір-бірінің күші мен мінезін танығандар кейін сенімді серікке айналады. Мақал жанжалды мақтамайды, бірақ шын қатынас ашық тартыста шыңдалатынын айтады. Бүгін ол дауласып барып татуласқан адамдарға, ымыраға келу үшін алдымен шындықты ашық айтып алуға қатысты қолданылады.
Образдар мен теңеулер
Шекісу — бір-біріне қарсы шығып, тартысу, жанжалдасу. Бекісу — бекем байланысу, ниеттес, одақтас болу. Екі етістік дыбысы жағынан ұқсас: «шекіспей — бекіспейді» ұйқасы мақалды есте сақтауға жеңіл етеді. Жақшадағы «өліспей» — басқа нұсқасы, ол тартыстың өлім-тірімге дейін жететінін, яғни ең қатты сынақты білдіреді. Тартыс мұнда түпкі мақсат емес, бекем одаққа апаратын жол ретінде көрінеді: соғыс бітімге, жаулық достыққа ұласады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды төбелесіп не қатты дауласып алып, кейін жақын дос болған адамдар туралы айтады. Сондай-ақ ұрысқа араласқандарды татуластырғанда, «бұл тартыс сендерді бір-біріңе жақындатады» деген жұбату ретінде естіледі. Мысалы, екі балуан қатты айқастан кейін құшақтасқанда: «Ер шекіспей бекіспейді». Жанжал шығаруға шақыру, қақтығысты әдейі қоздыру үшін айту мақалдың ойына жат.
Қолданылу жағдаяттары
— Көрші екі ауылдың жігіттері шабындық үшін ұрсысып, кейін бірге шөп шауып, бір дастарханға отырғанда, ақсақал: «Ер шекіспей бекіспейді», — дейді.
— Бір доп үшін төбелесіп қалған екі бала келесі жарыста бір-біріне сеніп, бірге гол соғады.