Алқатсаң, алқат қызыңды,
Ақтар ол дәм-тұзыңды.
«Алқатсаң, алқат қызыңды, Ақтар ол дәм-тұзыңды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қызды дұрыс тәрбиелеп, жөн-жосықпен өсірсең, ол ертең барған жерінде ата-анасының абыройын асырып, дәм-тұзын ақтайды деген ойды білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — қыздың мінезі, тәрбиесі мен үйренген өнегесі оның болашақтағы өміріне әсер етеді. Астарлы мағынасы — бала тәрбиесіне, әсіресе қыз тәрбиесіне немқұрайлы қарауға болмайды, өйткені жақсы тәрбие елге де, ата-анаға да құрмет әкеледі.
Образдар мен теңеулер
«Алқатсаң» сөзі қызды сәндеп, әсемдеп қана қою емес, оны көркем мінезді, ибалы етіп баулу дегенді аңғартады. «Дәм-тұз» — қазақ танымында бір үйдің ырысы, несібесі, сый-құрметі және отбасылық абыройы. «Ақтар ол дәм-тұзыңды» деген тіркес — қыздың барған жерінде ата-анасына сөз келтірмей, жақсы атымен елге танылатынын бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тәрбие мен жауапкершілік туралы айтқанда қолданылады. Мысалы, ата-ана баласына кішіпейілділік, сыпайылық, еңбекқорлық үйретсе, ол өскенде қай ортада жүрсе де, сол тәрбиенің жемісін көрсетеді. Яғни, бүгінгі күні де жақсы тәрбие — отбасының ең үлкен байлығы екенін еске салады.
Aqtar ol dám-tuzyńdy.