Он үште ұл ұлан,
Он бесте қыз ұлан.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жасөспірімнің ерте есейетінін білдіреді. «Он үште ұл ұлан» дегені — ұл бала бұл жаста балалықтан шығып, елге жарайтын істерге араласуға, жауапкершілік алуға бейімделеді. «Он бесте қыз ұлан» дегені — қыз бала да бойжетіп, мінезі, әдебі, тәрбиесі айқындалып, үлкен өмірге аяқ басады. Астарлы мағынасы: қазақ халқы баланың жасын ғана емес, оның санасы мен мінезінің қалыптасуын да маңызды санаған.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ұлан» сөзі жай ғана жас бала емес, қайратты, намысты, елге сүйенер жас деген ұғымды береді. Ұл мен қыздың бөлек жасқа телінуі — қазақы тәрбиеде жыныс ерекшелігі мен әлеуметтік жауапкершіліктің ерте ескерілгенін көрсетеді. Бұл жерде жас кезеңі өмірдің бір баспалдағы ретінде бейнеленген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал балаларды ерте бастан дұрыс бағытқа тәрбиелеу керегін еске салады. Мысалы, 13–15 жастағы жеткіншекке үй тірлігіне, тәртіпке, уақытты дұрыс пайдалануға үйрету орынды. Яғни, жас болса да, адам өзіне жүктелген міндетті сезіне бастауы керек.
On beste qyz ulan.