Егесіз ел азар,
Иесіз жер тозар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал елдің де, жердің де қараусыз қалса, берекесі кететінін айтады. «Егесіз ел» — басы бірікпеген, қамқорсыз, тәртіпсіз жұрт; ондай жерде алауыздық күшейіп, тыныштық бұзылады. «Иесіз жер» — күтім көрмеген, қорғалмаған, пайдаланылмаған өлке; мұндай жер тозып, құты қашады. Астарлы мағынасы — әр нәрсенің иесі, жауапты адамы болуы керек, сонда ғана ел де, жер де көркейеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ие» сөзі тек қожайын емес, қамқоршы, жауапты тұлға деген ұғымды береді. «Ел» мен «жер» халық өмірінің қос тірегі ретінде алынған. Ел — ұйымшылдықтың, рух пен тәртіптің белгісі, ал жер — тіршілік көзі, ырыс пен берекенің мекені. «Азар» және «тозар» сөздері құлдырау мен күйреуді көрсетіп, ойды өткір жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, ауылдағы ортақ жайылымға ешкім қарамаса, қоқыс жиналып, шөп тапталып, жер тозады. Ал егер тұрғындар бірігіп күтім жасап, жауапкершілік алса, орта да көркейеді. Сол сияқты ел басқару, отбасы тәрбиесі, қоғамдық мүлікке жанашырлық — бәрі де иелік пен жауапкершілікті қажет етеді.
Iesiz jer tozar.