Алты аға бірігіп әке болмас,
Жеті жеңге бірігіп ана болмас.

Негізгі мағынасы

Қанша аға бірігіп жиналса да, бір әкенің орнын баса алмайды, қанша жеңге жиналса да, бір ананың орнын толтыра алмайды. Мақал әке мен ананың орны ерекше екенін айтады: ағалар қамқор болғанымен, жеңгелер мейірім көрсеткенімен, ата-ананың жүрегіндегі жылу мен жанашырлық басқаша. Әсіресе жетім қалған баланың жағдайы осы мақалмен суреттеледі: оның айналасында туыс көп болса да, әке мен ананың жоқтығы білінеді. Сандардың көптігі ойды бекітеді: қанша көп болса да, жетпейді.

Образдар мен теңеулер

Мақалда «алты» мен «жеті» сандары тұр. Қазақ мақалдарында бұл сандар «көп» деген мағынада жиі қолданылады: «алты ағайын», «жеті ата». Жеңге — ағаның әйелі; қазақ отбасында жеңге ініге, қайынсіңліге жақын, сырлас, қамқор адам. Бірақ оның өзі де анаға жетпейді. Екі жол бір құрылыммен: «пәлен бірігіп түген болмас». Аға — әкемен, жеңге — анамен жұпталып, отбасының ер мен әйел жағы толық қамтылған.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Ата-анасынан айырылған адамға көңіл айтқанда, не ата-ананы көзі тірісінде қадірлеуге шақырғанда айтылады. Реңкі — мұң, ескерту. Ағалар мен жеңгелердің қамқорлығын жоққа шығару, оларды кемсіту үшін қолдану орынсыз. Мысалы: «Ағаларың жақсы ғой, бірақ анаңды жиі ізде — алты аға бірігіп әке болмас, жеті жеңге бірігіп ана болмас».

Қолданылу жағдаяттары

— Ерте жетім қалған баланы ағалары асырады; ер жеткенде ол ағаларына алғыс айтты, бірақ ата-анасын сағынатынын жасырмады.
— Қалада тұратын немересіне әжесі хабар жіберіп, ауылдағы қарт анасына жиі келіп тұруын өтінді.