Кісі болар баланың,
Кісесінен белгілі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал баланың ертеңгі адамдық қалпы, мінезі мен тәрбиесі ерте кезден-ақ байқалатынын білдіреді. Тура мағынасында «кісесі» — баланың бойындағы ықылас, жүріс-тұрыс, сөйлеу мәнері, жинақылығы сияқты белгілер. Астарлы мағынасы — жақсы адам болатын бала кішкентайынан-ақ ұқыпты, тәрбиелі, зерек, үлкенді сыйлайтын болып келеді. Демек, адамның болмысы кездейсоқ қалыптаспайды, ол тәрбие мен табиғи қасиеттің қосындысынан көрінеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «кісі» сөзі — жай адам емес, тәрбиелі, мәдениетті, елге сыйлы азамат деген ұғымды береді. «Кісесінен белгілі» деген тіркес баланың ішкі сапасы сыртқы қылығынан, ұстамынан танылатынын меңзейді. Яғни халық баланы бірден үлкен істерімен емес, ұсақ мінезінен бағалаған. Үндемей жүріп тыңдай білуі, сөзге тоқтауы, қылықтағы әдеп — болашақ кісіліктің нышаны ретінде алынған.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, сыныпта бір оқушы кітабын ұқыпты ұстап, уақытында келеді, мұғаліммен және достарымен сыпайы сөйлеседі. Сондай баланы үлкендер «осыдан кісі шығады» деп бағалайды. Яғни тәрбие, әдеп, жауапкершілік ерте жастан қалыптасса, ол кейін жақсы азамат болудың негізіне айналады.
Kisesinen belgili.