«Базары жақын байымас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Базар жанында тұрған адамның көз алдында күнде бір қызық, күнде бір керек-жарақ: қолына ақша тисе болды, бірден жұмсап жібереді. Ондай кісі қор жинап, байи алмайды. Мақал оңай шығынның, тез қол жететін сатып алудың ысырапқа апаратынын ескертеді. Жинау үшін арақашықтық пен ұстамдылық қажет: ақшаның шығар жолы жақын болса, оның тоқтайтын жері болмайды.
Образдар мен теңеулер
Ертеде ауыл базардан алыс отыратын: базарға жылына бір-екі рет барып, мал сатып, қыстың азығын, мата, ыдыс алатын. Сол себепті ауыл адамы әр нәрсені алдын ала ойлап, тізіп, есептеп сатып алған. Ал базар іргесінде тұрған адам күнделікті ұсақ шығынға үйреніп кетеді. «Жақын» мен «байымас» сөздері себеп пен салдарды бір сөйлемге тоғыстырады. Мақалдың қысқалығы оның түйінін қатайтады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көбіне ақшасын ұсақ-түйекке шашатын, жалақысы түспей жатып таусылатын адамға айтады. Бүгін оған интернет арқылы сауда, үйдің қасындағы дүкен де жатады: бір батырмамен сатып алу «жақын базарға» айналды. Интонациясы — ақыл, кейде әзіл. Мысалы: «Үйдің астында супермаркет, қалтада ақша тұрмайды — базары жақын байымас».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауданға көшіп келген ұлына әкесі: «Ауылда ай сайын ақша жинайтын едің, енді базары жақын байымас деген осы», — деп ескертті.
— Мектеп қасындағы дүкеннен күнде тәтті алып, ақшасы бітіп қалған қызына анасы: «Базары жақын байымас, қызым, апталық ақшаңды есептеп жұмса», — деді.