«Бардың базары жанында.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Қолында бары, дәулеті бар адамның базары жанында жүреді: оған қажет нәрсенің бәрі тез, оңай табылады, бір сөзімен алдына келтіріледі. Мақал байлықтың адам өмірін жеңілдететінін, ауқатты кісіге есіктің бәрі ашық болатынын айтады. Оның астарында тұрмыстың әділетсіз шындығы да бар: жоқ адам керегін іздеп әуре болса, бар адамға керек өзі іздеп келеді. Мақал байлықты мадақтамайды да, жамандамайды да, тек өмірдегі байқауды жеткізеді.
Образдар мен теңеулер
«Бар» сөзі мұнда зат есім мәнінде: дәулеті бар адам. Оған қарсы «жоқ» сөзі айтылмаса да, тыңдаушы оны іштей сезеді. Базар — алыс жол жүріп баратын, күні белгіленген орын; ауыл адамы керегін алу үшін бірнеше күн жол жүрген. Ал бардың «базары жанында» — оған базардың өзі жақындайды, саудагер өзі іздеп келеді. Үш сөзге сыйған бейне бай мен жоқтың тұрмысын салыстырып береді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды ауқатты адамның қиындықсыз, тез шешіп жатқан ісін көргенде, біраз мысқылмен не қызғанышсыз байқау ретінде айтады. Мысалы: «Көлігі сынған күні жаңасын алды, бардың базары жанында». Сондай-ақ өзінде бар құралды, өнерді пайдаланып, қиындықтан оңай шыққан адамға да айтылады. Кедейлікті кемсіту, «жоқ болсаң, отыра бер» деу үшін қолдану мақалға жат.
Қолданылу жағдаяттары
— Тойдың мейрамханасын, әншісін, мәзірін бір күнде тауып алған ауқатты көршісін көріп, апа: «Бардың базары жанында, бізге бір ай жүгіру керек еді», — деді.
— Шеберханасында бәрі бар ағасы сынған велосипедті бес минутта жөндеп бергенде, бала: «Бардың базары жанында екен», — деп таңғалды.