Бай баласы - балпаң,
Жарлы баласы - жалтаң.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның тұрмыс жағдайы мінез-құлқы мен жүріс-тұрысына әсер ететінін аңғартады. Байдың баласы көбіне ештеңеден қысылмай, сенімді, паңдау, еркін келеді; ал жарлының баласы жоқшылықтың салмағын ерте сезіп, әр қадамын аңдап басады, сақ болады. Астарлы мағынасы — дәулет адамның тіршілігіне ғана емес, психологиясына да ықпал етеді деген ой. Бірақ мақал байлықты мадақтап, кедейлікті кемсіту үшін емес, өмір шындығын бейнелеу үшін айтылған.
Образдар мен теңеулер
«Балпаң» сөзі — кербез, ірі қадам басып, именбей жүрген кейіпті білдіреді. Ол тоқшылықтың, еркіндіктің белгісі ретінде алынған. «Жалтаң» сөзі — жан-жағына жалтақтап, қысылып, сақтанып жүретін күйді көрсетеді. Бұл — таршылықта өскен баланың өмірге абай қарайтынын танытатын образ. Екі сөз арқылы халық байлық пен жоқшылықтың адам бойындағы әсерін өте дәл суреттеген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік жағдайы әртүрлі отбасылардың балаларының мінезінен де байқалатынын еске салады. Мысалы, тұрмысы жақсы отбасының баласы жаңа ортада еркін сөйлеп, батыл әрекет етуі мүмкін, ал жағдайы төмен үйден шыққан бала алдымен ойланып, ұяңдау болады. Дегенмен, дұрыс тәрбие болса, әр бала өз сенімін қалыптастыра алады.
Jarly balasy - jaltań.