Атадан жақсы ұл туса,
есіктегі басын төрге сүйрер.
Атадан нашар ұл туса,
төрдегі басын есікке сүйрер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ата-ананың тәрбиесі мен ұрпақтың мінезі бір-бірімен тығыз байланысты екенін айтады. Жақсы ұл туса, ол әкесінің абыройын өсіріп, ел ішінде қадірлі болып, төмен орнын биікке шығарады. Ал нашар ұл туса, керісінше, үйдің де, әкенің де беделін түсіріп, бұрынғы мәртебені әлсіретеді. Тура мағынасында «есіктен төрге», «төрден есікке» көшу айтылса, астарында адамның тәрбиесі, ісі мен ата-анасына әкелетін абыройы мен өкініші жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «есік» — төмендік, қарапайым күй, қадірі аз орын; «төр» — құрмет, бедел, жоғары мәртебе. Яғни жақсы ұл әкесін сыйлы етсе, нашар ұл сол сыйды жоғалтады. Бұл образдар арқылы халық ұрпақтың ісі бүкіл әулеттің бағасын көрсететінін әсерлі жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал баланың тәрбиесіне, жауапкершілігіне қатысты айтылады. Мысалы, студент жігіт адал оқып, еңбек етіп, отбасының сенімін ақтаса, жұрт «ата абыройын көтерген ұл екен» дейді. Ал тәртіп бұзып, ата-анасын ұятқа қалдырса, осы мақал еске түседі.
esiktegi basyn tórge súırer.
Atadan nashar ul týsa,
tórdegi basyn esikke súırer.