Адал бала - ырысың,
Арам бала құрысын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалда ата-ананың, әулеттің шын ырысы — адал, тәрбиелі, жақсы мінезді бала екені айтылады. «Адал бала» дегені — өтірікке, ұрлыққа, қулыққа бармайтын, үлкенді сыйлап, кішіні құрметтейтін, ісіне жауапты ұрпақ. «Ырысың» сөзі — береке, қуаныш, тірек деген мағына береді. Ал «арам бала» — теріс жолға түскен, жаман қылыққа үйір, елге де, өзіне де пайдасы жоқ бала. «Құрысын» дегені — ондай мінезден жирену, оның зиян екенін ескерту.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ырыс» — тек мал-мүлік емес, отбасының берекесі, үй ішінің қуанышы. Яғни баланың адалдығы ата-анаға ең үлкен байлық ретінде суреттеледі. «Құрысын» деген қатқыл сөз арамдықтың түбі жақсылыққа апармайтынын білдіреді. Осы қарсы қою арқылы мақалда жақсылық пен жамандықтың арасы анық көрсетіледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал баланы адалдыққа, еңбекқорлыққа, жауапкершілікке тәрбиелеуде жиі айтылады. Мысалы, студент емтиханда көшірмей, өз еңбегімен оқыса, ата-анасы оны «адал бала» деп мақтайды. Себебі мұндай мінез болашақта да адамға абырой мен сенім әкеледі.
Aram bala qurysyn.