Жігіт көркі - сақал,
Базар көркі - бақал.
«Жігіт көркі - сақал, Базар көркі - бақал.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жігіттің көркі — сақалы, базардың көркі — бақалы, яғни ұсақ тауармен саудалайтын дүкеншісі. Мақал әр нәрсенің өзіне тән, оны толықтыратын белгісі болатынын айтады. Ертеде сақал ер адамның есейгенінің, салмақты азамат болғанының белгісі саналған; бақалсыз базар да қаңырап, өз сәнін жоғалтады. Мақал әр құбылыстың ажарын беретін ерекшелікті бағалауға үйретеді, ойнақы ұйқасымен әзілге де жақын.
Образдар мен теңеулер
«Бақал» — араб тілінен енген сөз, шай, қант, тұз, ине-жіп сияқты ұсақ-түйек сататын саудагер. Базардың тынымсыз тіршілігі, айқай-шуы осындай ұсақ саудагерлерден жасалады. Сақал — дала дәстүрінде ер азаматтың жасы мен беделінің белгісі; «ақсақал» сөзінің өзі соны көрсетеді. Мақал «сақал» мен «бақал» сөздерінің дыбыстық ұқсастығына құрылған: адам мен базар бір тізбекке қойылып, күлкілі әрі есте қаларлық салыстыру туады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көбіне әзілмен, жігіттің жаңа өсірген сақалын көргенде немесе бір орынның ажарын беретін нәрсе туралы сөз болғанда айтады. Мысалы, сақал қойған досына: «Жігіт көркі — сақал, базар көркі — бақал, жарасып тұр». Сақалы өспейтін, сақал қоймайтын адамды кемсіту үшін айту орынсыз: бүгінгі түсінікте жігіттің көркі тек сақалмен өлшенбейді.
Қолданылу жағдаяттары
— Әскерден сақал қойып оралған немересін көрген әже: «Жігіт көркі — сақал, базар көркі — бақал, нағыз азамат болып қалыпсың», — деп құшақтады.
— Ауыл базарындағы ескі дүкенші зейнетке шыққанда, сатушылар: «Базар көркі — бақал еді, енді базарымыз жетім қалды», — деп мұңайды.
Bazar kórki - baqal.