Ажалды киіктің аяғы тыным таппас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ажал жақындаған киік тыным таппай, дамылсыз жортады. Астарлы мағынасы: өлімнің жақындағанын сезген адам не тіршілік иесі тыныштық таппай, мазасыз күйге түседі; тағдырдан қашып құтылу қиын екенін аңғартады. Сонымен бірге өмірдің өткіншілігін, пенденің дәрменсіздігін еске салады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы киік — үркек, сезімтал, сақ жан иесінің бейнесі. Оның аяғы тыным таппауы — шектен тыс мазасыздық, тынымсыз арпалыс, ішкі ширығу белгісі. Қазақ танымында киік еркіндік пен даланың символы болса, мұнда ол ажалдан секем алып, тынымсыз күй кешкен пенденің бейнесіне айналған. Яғни, табиғаттағы жануар мінезі арқылы адам тағдырындағы ауыр хал суреттеледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адам қатты күйзеліске түсіп, бір орнында отыра алмай жүрген жағдайда айтылады. Мысалы, ауыр хабар күтіп отырған адам мазасызданып, қайта-қайта телефонға қарап, есікке шыға берсе, «ажалды киіктің аяғы тыным таппас» деп сипаттауға болады. Бұл сөз сабыр сақтаудың, өмірдің шындығын түсінудің маңызын да аңғартады.