Ажал Алладан, амалы адамнан.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өмірінде бәрі өз қолында емес екенін білдіреді. Ажал, яғни өлім — Алланың жазуы, оны адам өзгерте алмайды. Ал амалы адамнан дегені — пенде қиындыққа қалай жауап беретіні, қандай іс істейтіні өз еркінде. Яғни тағдырға тәубе ете отырып, тіршілікте ақылмен әрекет ету, дұрыс жолды таңдау керек деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ажал» сөзі өмірдің шегі мен пенделік әлсіздікті көрсетсе, «Алладан» деген тіркес бәрі Жаратушының құзырында екенін меңзейді. Ал «амал» — адамның әрекеті, сабыры, таңдауы, табандылығы. Мұнда қарсы қойылған екі ұғым бар: бір жағы — өзгермейтін тағдыр, екінші жағы — адамның өз еркімен жасайтын ісі. Осы арқылы халық «тағдырды мойында, бірақ әрекетсіз отырма» деген терең ойды жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал ауыр сырқат, апат не күтпеген жағдайға тап болғанда жиі айтылады. Мысалы, адам дәрігерге дер кезінде қаралып, емін жасап, сақтық танытса, ол — «амал адамның өзінен» деген түсінік. Ал нәтижесі бәрібір күткеніндей болмаса, адам сабыр сақтап, тағдырға тәуекел етеді. Демек, бұл мақал үмітсіздікке емес, жауапкершілікпен өмір сүруге үйретеді.