Аспанға ұшсаң, аяғыңнан тартамын
Жерге кірсең, шашыңнан тартамын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның қайда барса да, жақын адамнан, ортадан немесе өз міндетінен толық құтыла алмайтынын білдіреді. Тура мағынасында біреу аспанға ұшса да аяғынан, жерге кірсе де шашынан ұстап қалады. Астарлы мағынасы — адам жалғыз өмір сүрмейді, оны әрдайым біреудің қамы, көзқарасы, тыйымы не жанашырлығы ілестіріп жүреді. Кейде бұл сүйіспеншілік пен қадағалауды, кейде еркіндік бермеуді де аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "аспанға ұшу" — алыстап кету, биікке самғау, қашықтауды білдіретін образ. "Жерге кіру" — тығылу, жасырынып қалу, мүлде көзден таса болу деген ишара. "Аяғынан тарту" мен "шашынан тарту" — адамды жібермей ұстау, тоқтату, өз дегенінен қайтару сияқты әрекеттердің бейнесі. Бұл теңеулер қатынастың беріктігін де, кейде қысым мен бақылауды да көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне жақын адамның тым көп араласуын, бақылауын немесе бір істен оңай құтылмайтынын айту үшін қолданылады. Мысалы, ата-ана баласының әр қадамын бақылап, "қайда барсаң да хабар беріп отыр" десе, осы мақал еске түседі. Сондай-ақ жұмысында жауапкершілігі бар адам да қашса құтылмайтынын білдіру үшін айтылады.
Jerge kirseń, shashyńnan tartamyn.