Өмір - самал, ажал - амал.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Өмірдің өзі бір өтпелі кезең екенін, ал ажалдың келуі — адамның еркінен тыс, бұлтартпас шындық екенін білдіреді. Мұндағы «самал» сөзі өмірдің жеңіл, жылдам өте шығатын сәттерін аңғартады: бүгін бар, ертең жоқ. Ал «амал» — ажалға қарсы тұрар шара жоқ, оған ешкім де қашып құтыла алмайды деген терең ойды жеткізеді. Бұл мақал адамды өмірдің қадірін білуге, босқа уақыт өткізбей, жақсы іс жасауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
«Самал» — баяу ескен жел сияқты, көрінбей өтетін, бірақ сезіліп тұратын өмірдің символы. Ол өмірдің тұрақсыз, жылдам өтетін табиғатын бейнелейді. «Ажал» сөзі болса, барлық тіршіліктің соңы, тағдырдың шегі ретінде алынады. «Амал» деген тіркес ажалдың алдында адамның дәрменсіздігін көрсетіп, пендешіліктің шектеулігін ұқтырады. Яғни мақал көркем түрде өмір мен өлімнің арақатынасын салыстырады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал адамға уақытты бағалап, денсаулықты күтіп, ата-анаға құрмет көрсетіп, ізгілік жасау керегін еске салады. Мысалы, бір адам жұмысты, әбестік көңіл көтеруді ғана қуып, жақындарына көңіл бөлмей жүрсе, осы мақал оны «өмір қысқа, маңыздысын ұмытпа» деп ойлантады.