Азын ашпай жарлы өлер,
Көбін ашпай бай өлер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: кедей адам қолындағы азын да жеп бітірмей, аштан өліп кетуі мүмкін; бай адам болса, мол дүниесін де толық пайдаланып үлгермей дүние салады. Астарлы мағынасы — адамның өмірі қысқа, ал дүние-мүлік баянды емес. Байлық та, жоқтық та мәңгі емес, сондықтан адам қолындағыны орнымен жұмсап, қызығын көріп, өмірді қадірлей білуі керек. Мақал дүниеге тым байланып қалмауды, қанағат пен ақылға сүйенуді ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аз» бен «көп» — тек тамақ не мал-мүлік емес, адамның бар несібесі мен дәулетінің белгісі. «Ашу» сөзі дүниені пайдалану, тұтыну, игілік көру мағынасын береді. Жарлының азға зар болуы, байдың көпке тоймауы арқылы халық өмірдің тең емес жағдайын да, бірақ өлім алдында бәрінің бірдей екенін де көрсетеді. Осы образдар адамды дүние қуудың өткіншілігін түсінуге жетелейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал табысқа масаттанбау, ақшаны уақытында орынды жұмсау керек деген ойға сай айтылады. Мысалы, адам көп табыс тауып жүріп, денсаулыққа, отбасына, демалысқа мүлде көңіл бөлмесе, кейін «көпті ашпай бай өлер» дегеннің кері шығады. Яғни дүние жинаумен бірге өмір сапасын да ойлау қажет.
Kóbin ashpaı baı óler.