Ас ішіп, аяқ босатар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ас ішкен адам аяқ-қолын босатып, дем алады. Астарлы мағынасы — бір істің, бір еңбектің өз мерзімі бар; алдымен қажетіңді өтеп, содан кейін тынығу керек. Қазақ ұғымында ас ішу — өмірді жалғау, ал аяқ босату — шаршағаннан кейін тынығу, істің уақытын білу. Яғни адам асықпай, кезекпен әрекет етіп, еңбектен кейін демалуды да, қанағат етуді де ұмытпауы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ас ішіп» тіркесі тіршіліктің негізгі қажеті мен ырысын білдіреді. Ал «аяқ босатар» дегені — жүріп-тұру, жұмыс істеу қабілеті тоқтап, адам бір сәт тынышталатынын меңзейді. Образ жағынан бұл сөз тіркесі адамның күш-қуаты да, тынысы да белгілі бір тәртіппен жаңарып отыратынын көрсетеді. Яғни еңбек пен тынығу, қимыл мен сабыр бір-бірін толықтырады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті: адам алдымен маңызды шаруасын бітіріп, содан кейін демалғаны жөн. Мысалы, студент емтиханға дайындалып болып, содан кейін ғана серуенге немесе тынығуға уақыт бөлсе, осы мақалдың мәні орындалады. Ол уақытты дұрыс бөлуге, жұмыс пен демалысты үйлестіруге үйретеді.