Алғаның жаман болса,
Қонағың кетеді.
Ұлың жаман болса,
Бақытың кетеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал отбасы ішіндегі адам сапасының, әсіресе жар мен ұл тәрбиесінің өмірге тікелей әсер ететінін айтады. Тура мағынасында жаман мінезді жар үйдің берекесін кетіріп, қонақтың да құтын қашырады. Астарлы мағынасында үй ішінің татулығы мен сыйы бұзылса, адамға келген ырыс та тұрақтамайды. Ал «ұлың жаман болса» дегені — тәрбиесіз, жауапсыз, әдепсіз бала кейін ата-ананың абыройына да, болашағына да нұқсан келтіреді. Сондықтан бұл сөз әр адамның отбасындағы рөлі үлкен екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «қонақ» — үйдің құты, берекесі, сый-құрметтің белгісі. Қонақтың кетуі — отбасындағы жылылықтың азаюын, татулықтың жоғалуын білдіреді. «Бақытың кетеді» деген тіркес ұлдың тек бір баланың өзі емес, әулеттің үміті, жалғасы екенін аңғартады. Яғни ұлдың тәрбиесі — шаңырақтың болашағы.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті. Отбасында өзара сыйластық, әдеп, жауапкершілік болмаса, үйдің тыныштығы бұзылады. Мысалы, ата-ана баласына уақыт бөліп, дұрыс тәрбие бермесе, ол ертең оқуында, жұмысында да қиындыққа тап болып, отбасының абыройына зиян келтіруі мүмкін.
Qonaǵyń ketedi.
Ulyń jaman bolsa,
Baqytyń ketedi.