Өткендерін ескерген -
Өскендіктің белгісі.
Өткендерін ұмытқан -
Өшкендіктің белгісі.

Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өткенін, ата-баба жолын, өмірден алған сабақтарын ұмытпау керегін айтады. Өткенін ескерген адам өз тамырын таниды, қателіктен сабақ алып, алға дұрыс қадам жасайды. Ал өткенін ұмытқан кісі өз тарихынан, тегінен, тәрбиелік негізінен ажырап, рухани әлсірейді. Мұндағы ой — адамды өсіретін нәрсе тек бүгінгі жетістік емес, кешегі тәжірибе мен сабаққа құрмет.

Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «өсу» — тек жастың немесе дененің өсуі емес, ақылдың, сана мен мәдениеттің толысуы. «Өшу» — оттың сөнуі сияқты, адамның рухани қуатының, жады мен қадір-қасиетінің бәсеңдеуін білдіреді. Яғни өткенін еске алған жанның іргесі берік, ал ұмытқан жанның іші бос болады деген астар бар.

Қазіргі өмірде
Бұл сөзді тарихты, ата-текті, ұлттық құндылықты бағалау керек болғанда қолданамыз. Мысалы, бір жас маман өз жетістігін ғана емес, ұстаздарының, отбасының еңбегін де ұмытпай, солардан үйреніп жүрсе, ол өткенін ескерген адам болады. Ал тамырын, тілін, салтын менсінбеген адам рухани жұтаңдыққа ұрынады.