Өткендерін ескерген -
Өскендіктің белгісі.
Өткендерін ұмытқан -
Өшкендіктің белгісі.
«Өткендерін ескерген - Өскендіктің белгісі. Өткендерін ұмытқ…» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Өткенін ескерген — өскендіктің белгісі, өткенін ұмытқан — өшкендіктің белгісі. Мақал адамның да, халықтың да өткенін, тарихын, тегін, алған сабағын есте сақтауы оның өсуінің шарты екенін айтады. Өткенін білген адам қатесін қайталамайды, тамырынан күш алады. Ал оны ұмытқан адам мен ел біртіндеп өз болмысын жоғалтып, өшеді.
Образдар мен теңеулер
Мақал «өткен — өскен — өшкен» деген үш сөзді ойнатады: бәрі «ө» дыбысымен басталады. Өсу мен өшу — тірі мен өлінің бейнесі; от сияқты: өседі не өшеді. Екі шумақ бір құрылыммен қайталанып, қарама-қарсы екі жолды көрсетеді. Дыбыстық үндестік мақалды жатталуға жеңіл етеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал тарихты, ата-бабаның жолын, өткен сабақты есте сақтауға шақырғанда айтылады. Мысалы, шежіресін білмейтін немересіне атасы: «Өткендерін ескерген — өскендіктің белгісі», — деп, ата-бабасының есімдерін айтып береді.
Қолданылу жағдаяттары
— Тарих сабағында мұғалім осы мақалды тақтаға жазып, оқушыларға отбасының тарихын жинауды тапсырды.
— Өткен сәтсіздігін ұмытып, сол қатені қайталаған серігіне кәсіпкер осы мақалды айтты.
Óskendiktiń belgisi.
Ótkenderin umytqan -
Óshkendiktiń belgisi.