Несиеге дуана да бата бермейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал біреудің қарызға берген нәрсесіне ешкім разылық білдірмейтінін, несие алған адамға көбіне ешкім ілтипат көрсетпейтінін меңзейді. Тура мағынада «несиеге» алынған заттың қадірі төмендегендей көрінеді, ал «дуана да бата бермейді» дегені — тіпті жұрттың сыйлайтын адамы да ондай іске ақ тілегін арнамайтынын аңғартады. Астарлы мағынасы: қарызға сүйеніп өмір сүрудің, дайынға үйренудің абыройы аз, өйткені несие адамды еркіндіктен де, берекеден де алыстатады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «дуана» — ел ішінде құрметтелетін, жолжөнекей бата беретін киелі адам бейнесі. Ал оның «бата бермеуі» несиеге байланысты істің құнсыз, құпталмайтын әрекет екенін күшейтіп тұр. Яғни халық несиеге арқа сүйеуді құп көрмеген, оны сақтықпен, тіпті күдікпен қараған. Бұл жерде бата — ризашылық пен қолдаудың символы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе қаржылық сауатқа қатысты жиі айтылады. Мысалы, адам телефонды немесе тұрмыстық техниканы несиеге алып, кейін ай сайын қиналып төлесе, жұрт оған: «Несиеге дуана да бата бермейді» деп, қарыздың оңай жол еместігін ескертеді. Мақал адамды мүмкіндігінше өз қаражатына сай өмір сүруге шақырады.