Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
348.1K
Қаралым
225
Орташа
Сұрыптау:
Тотықұс бойын көріп зорланады,
Аяғын көріп қорланады.
Аяғын көріп қорланады.
**Негізгі мағынасы** Тотықұс өз бейнесіне тамсанып, өзін ерекше санап, кердеңдейді. Бірақ оның аяғын көргенде, яғни таби...
Қулық құлынжанды.
**Негізгі мағынасы** «Қулық құлынжанды» деген мақал айлакер, қу адамды білдіреді. Тура мағынасында құлын — жас, ширақ,...
Жүйрік атқа жал бітпес,
«Тәк-тәкке» мал бітпес.
«Тәк-тәкке» мал бітпес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік аттың жалын біреу тек қана айтумен өсіре алмайды, ал мал да «тәк...
Жүйрік тоқтығын білдірмес.
**Негізгі мағынасы** Жүйрік тоқтығын білдірмес деген мақалдың тура мағынасы — жүйрік ат шауып жүргенде тоқ екенін сездір...
Ұштығы түгіл, пұштығы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір заттың не істің ұшы да, ізi де жоқ, ешқандай белгісі қалмағанын бі...
Бұлбұлдан шешен құс жоқ,
Бармақтай-ақ қарасы.
Оқтан жылдам ажал жоқ,
Тырнақтай-ақ жарасы.
Бармақтай-ақ қарасы.
Оқтан жылдам ажал жоқ,
Тырнақтай-ақ жарасы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сыртқы сұлулықтың да, қауіпті нәрсенің де шағын көрініп, бірақ әсері зор болатынын...
Айтқан ақыл дарымас,
Алақұйын адамға;
Дамыл таппас, дағдармас,
Жығылғанша аранға.
Алақұйын адамға;
Дамыл таппас, дағдармас,
Жығылғанша аранға.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақыл-кеңес те, дұрыс сөз де ойы шашыраңқы, сабырсыз, орынсыз асығатын адамға бірден дары...
Шақпақ, шақпаққа от берген ақымақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір адамның өз зиянына өзі себеп болып, соны аңғармай жүргенін әжуалайды. Тура мағынада ш...
Ит айдауға көнбейді,
Шошқа байлауға көнбейді.
Шошқа байлауға көнбейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсенің өз табиғатына, мінезіне немесе болмысына сай келмесе, оны зорлап бағындыру қ...
Жуастың бір аты жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жуас, тым жұмсақ адамды ел бір қырынан ғана емес, кейде «әлсіз», «ештең...
Арымақ, семірмек ойдан.
Ойсыздың бәрі өркөкірек.
Ойсыздың бәрі өркөкірек.
**Негізгі мағынасы** Адамның арықтап, семіруі тек дене күйіне ғана емес, ең алдымен ой-санасына байланысты деген терең...
Етікшіден құлаш қаш,
Бізі тиер көзіңе,
Тілі тиер өзіңе.
Бізі тиер көзіңе,
Тілі тиер өзіңе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз ісінің иесінен аулақ жүрген дұрыс екенін ескертеді. Етікші етік тігеді, бірақ о...
Қол қышуы қанбағанның
Таяқ тиер басына.
Таяқ тиер басына.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашушаң, өзіне ие бола алмайтын, біреуге қол көтеруге бейім адамның ақыры жазаға ұшырайтын...
Қайратсыз қорқақ мақтаншақ.
**Негізгі мағынасы** Қайратсыз қорқақ мақтаншақ деген мақал шын күш пен іс жүзіндегі батылдық жоқ адамның көбіне сыртта...
Мылжың үндемесе, басы ауырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көп сөйлеп, орынсыз сөзге әуес адам бір сәт үнсіз қалса, ішкі мазасыздығы артып, өзіне ау...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.