Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
348.3K
Қаралым
226
Орташа
Сұрыптау:
Өз елінде сызу сызбаған,
Кісі елінде нақыш салыпты.
Кісі елінде нақыш салыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өз жерінде, өз елінде ештеңе өндіре алмай, қабілетін көрсете алмаған адамның бөгде ортада...
Қорыққан бұрын жұдырықтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қорыққан адам өзінен бұрын жұдырық сермейді, яғни қауіпті сезген кісі...
Ойнаса баласы,
Шындаса әкесі жығады.
Шындаса әкесі жығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жас бала ойнап-күліп, алыса бастағанда, әкесі шын күшін көрсетсе, оны о...
Жапалақ сипағанмен сұңқар болмас,
Жабыны мақтағанмен тұлпар болмас.
Жабыны мақтағанмен тұлпар болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы мақтау мен жалған көтермелеу адамның не заттың шынайы болмысын өзгертпейтінін білд...
Төрт аяғы тең жорға,
Сүдігерге сүрінер.
Сүдігерге сүрінер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай мінсіз, ширақ, мықты көрінгеннің өзі кейде кіші ғана кедергіден сүрінуі мүмкін ек...
Күнде сызат жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күн сайын бір жерден сызат, жарықшақ табыла бермейді. Астарлы мағынасы...
Тура отырып қыңыр ойлама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға орынсыз қырсықпа, өзіңе қолайлы, түзу жағдайды өзің күрделендірме дегенді білдіре...
Ажалды қарға бүркітпен ойнайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ажалға жақындаған, әлсіреген қарға бүркітпен ойнайтындай әлсіз де қауқ...
Жігіттің жайын жолдасына қарап жоры.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы сөзіне емес, жанындағы жолдасына, айналасындағы ортаға қарап бағалауды үйре...
Бетегесі шоңқайған қояндай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің түрі, қалпы немесе жүріс-тұрысы қоянға ұқсап, шошаңдап, именшектеп, сенімсіз көр...
Бұлт шығып, жаңбыр жаумай елді алдайды,
Әйелдің айлакері ерді алдайды.
Әйелдің айлакері ерді алдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы белгіге алданып қалмауды ескертеді. Тура мағынасында: аспанда бұлт қоюланып, жаңбы...
Жазымсыраған қыстан без,
Жасымсыраған қыздан без.
Жасымсыраған қыздан без.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай именіп, шын ойын жасырған адамнан сақ болуды ескертеді. Тура мағынада «жазымсырағ...
Жасқаншақтың көзі сау.
**Негізгі мағынасы** «Жасқаншақтың көзі сау» деген мақал тура мағынасында қорқақ, именшек адамның көзіне бірден ештеңе...
Көр көкірек жігіттен
Ер көкірек егде артық.
Ер көкірек егде артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жас болса да, ойы тар, көргені аз, тәкаппар жігіттен жасы үлкен, тәжірибелі, сабырлы адам...
Жігіттің екі өнері бар:
Атқан да жыққан,
Ашқан да оқыған.
Атқан да жыққан,
Ашқан да оқыған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке екі түрлі қасиет керек екенін айтады: бірі — күш-қайрат, екіншісі — білім мен өне...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.