Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
476.7K
Қаралым
309
Орташа
Сұрыптау:
Ата білсең, ақ қоян,
Сата білсең, сақтиян.
Сата білсең, сақтиян.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсенің атауын да, оны сатып пайда көру жолын да біл деген ой. Ас...
Атпен ойнаған тайдың арқасы кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — атпен ойнаған тайдың арқасы қажалады, яғни әлсіз жанды орынсыз әурелеу...
Телі-тентектің қолында темір сөйлейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қолында темір, яғни қару немесе қатты зат ұстаған тентек адам одан жам...
Бір тентек, бір ақылды таласса,
Атысқан жаудай болар.
Екі тентек таласса,
Сап-саудай болар.
Атысқан жаудай болар.
Екі тентек таласса,
Сап-саудай болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамдардың мінезі әртүрлі болғанда, дау-дамайдың да сипаты өзгеретінін аңғартады. Бір тен...
Жіңішкені үзу оңай,
Жұқаны таптау оңай.
Жұқаны таптау оңай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жіңішке нәрсені үзіп тастау да, жұқа нәрсені таптап жіберу де оңай. А...
Аңқау астындағы атын алты ай іздейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аңқау, яғни аңғырт адам өз астындағы атын да байқамай, жоғалтып алғанд...
Миуасыз ағаштың бұтағы тік.
**Негізгі мағынасы** «Миуасыз ағаштың бұтағы тік» деген мақалдың тура мағынасы — жемісі жоқ ағаштың бұтағы салмақтан иі...
Күнге қарағанның көзі қарығар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күнге тіке қараған адамның көзі ауырлап, қарығатыны. Астарлы мағынасы...
Бәрің бірдей қойшы болсаң, құл боларсың,
Бәрің бірдей тойшы болсаң, қу боларсың.
Бәрің бірдей тойшы болсаң, қу боларсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бәрі бір ғана істі қуалай берсе, елдің тұрмысы теңгерімсіз болады. Аст...
Әулиеден бас жесең,
Жүре-бара тас жерсің.
Жүре-бара тас жерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның біреуге шектен тыс жалбақтап, орынсыз құрмет көрсетіп, жақсылық күтсе де, ақыры о...
Жылпос майдай жағылар.
**Негізгі мағынасы** «Жылпос майдай жағылар» деген мақал айлакер, пысық, жағымпаз адамның кез келген ортаға тез сіңіп к...
Жаманның сөзін сөйлеме,
Жалғыздың дауын даулама.
Жалғыздың дауын даулама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз іске араласпауға, теріс ниетті адамның сөзін қолдамауға шақырады. «Жаманны...
Бурадан пішкен азбанға,
Буыршын басып шөге алмас.
Буыршын басып шөге алмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бурадан пішілген азбанның, яғни табиғаты өзгергенімен, әлі де ірі әрі қ...
Парықсызға бәрі бір:
мейлі қамқа, мейлі бөз.
мейлі қамқа, мейлі бөз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: талғамы жоқ, қадірді білмейтін адам үшін қамқа да, бөз де бірдей. Яғни...
Орыстың ойыны жаман,
Шошқаның мойыны жаман.
Шошқаның мойыны жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда біреудің «ойыны» мен «мойыны» туралы айтқандай көрінгенімен, астарында...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.