Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
166.2K
Қаралым
253
Орташа
Сұрыптау:
Бай ауызында семіз сөз.
**Негізгі мағынасы** «Бай ауызында семіз сөз» деген мақал бай адам сөйлегенде сөзі де ірі, салмақты, кесек болып келеді...
Керең кемітсе де, семіртсе де күледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сөзіне, мінезіне, не үшін айтылғанына қарамай, өз жолынан айнымайтын, кейд...
Жатқа сыр айтпа, өзің өтірік айтпа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға екі түрлі ескерту жасайды: біріншісі — сырыңды, ішкі ойыңды кез келген жат адамға...
Оң сөз өзен тоқтатар.
**Негізгі мағынасы** «Оң сөз өзен тоқтатар» деген мақал жақсы, орынды, жылы сөздің күші өте зор екенін білдіреді. Тура м...
Өтірікшінің сөзіне нанба, қисынына нан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өтірік айтатын адамның сөзіне сенбе, оның айтқан уәжіне де алданып қалма дегенді білдіред...
Сөзді жүндей сабады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді орынсыз көпіртіп, мәнін кетіріп айту, бір ойды дәлелсіз соза беру дегенді білдіреді...
Қауым елді жамандама -
қарғысына қаларсың.
қарғысына қаларсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел-жұртты, көпшілік қауымды орынсыз жамандамауға шақырады. Тура мағынасында: көптің алдын...
Айтсам - ұят, айтпасам - қиянат.
**Негізгі мағынасы** «Айтсам - ұят, айтпасам - қиянат» деген мақал адамды қиын таңдау алдында қалатын сәттерді білдіред...
Екі мақұл дауласса,
Сөздері асқар ала таудай болар.
Сөздері асқар ала таудай болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі адамның бір-біріне қарсы келіп, өз пікірін дәлелдей беремін деп сөзге тоқтамай тартыс...
Айқай әділдіктің белгісі емес.
**Негізгі мағынасы** Айқайлап сөйлеу әділдікке жетелемейді, керісінше ақиқаттың салмағын төмендетуі мүмкін. Мақалдың тур...
Өтірікші түске дейін өзіне де сенбейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өтірік айтудың адам беделін түсіретінін білдіреді. Өтірікке әбден үйренген адам өз сөзін...
Өсектің өртінен дерті жаман.
**Негізгі мағынасы** Өсектің зияны оттың өртіндей қауіпті, тіпті одан да ауыр дертке айналуы мүмкін деген ой айтылады. М...
Көп ауыз сөйлесе,
Бір ауыз жым болады.
Бір ауыз жым болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көп адамның бірден сөйлеп, әркім өз сөзін үстем қойса, ортақ ой шашырап, нақты шешім шықп...
Тілмен бидай қуырады.
**Негізгі мағынасы** «Тілмен бидай қуырады» деген мақал сөздің күші мен шешендіктің әсерін айтады. Тура мағынада тілмен...
Көп сөздің азы жақсы,
Аз сөздің өзі жақсы.
Аз сөздің өзі жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көп сөйлей бергеннен гөрі, орнымен әрі нақты сөйлеудің пайдалы екенін айтады. Тура мағына...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.