Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
166.2K
Қаралым
253
Орташа
Сұрыптау:
Айта білген сөз маржан,
Қосылмасын сөз арзан.
Қосылмасын сөз арзан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің қадірін білуді үйретеді. Ойлы, орнымен айтылған сөз — маржан сияқты қымбат, әдемі,...
Екі сөйлеген езден без,
Ел тындамас сөзден без.
Ел тындамас сөзден без.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі жүзді, уәдесінде тұрмайтын, сөзі мен ісі қабыспайтын адамнан сақтануға шақырады. «Екі...
Жаманның аузына
Жұрттан қалған сөз түседі.
Жұрттан қалған сөз түседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман мінезді, сөзіне жауапсыз адам өз ойынан тың, пайдалы сөз таба алмайтынын білдіреді....
Етікшіден құлаш қаш,
Бізі тиер көзіңе,
Тілі тиер өзіңе.
Бізі тиер көзіңе,
Тілі тиер өзіңе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз ісінің иесінен аулақ жүрген дұрыс екенін ескертеді. Етікші етік тігеді, бірақ о...
Жауын шаптырып,
Жабағыға сүріндіріп айтады.
Жабағыға сүріндіріп айтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір істі асыра, әсерлеп айтатын, шындықты үлкейтіп жеткізетін адамды сипаттайды. Тура мағ...
Ішіңде пікір өлгенше,
Сыртыңда талау болсын.
Сыртыңда талау болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі ойы мен сыртқы ісі туралы терең ескерту айтады. Яғни, іште тұншығып, ойын ай...
Нарқын таппаған сөз құлазиды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің де өз бағасы, салмағы, орны болатынын білдіреді. Егер сөз ойсыз айтылса, тыңдаушы...
Шабына түртіп, шамына тиеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің намысына, ашуына тиетін сөзді не қылықты айтып тұр. Тура мағынасында «шабына түр...
Көңіл - дария, көз - найза.
**Негізгі мағынасы** Көңіл — адамның ішкі әлемі, сезімі мен ойын сыйғызған терең дарияға теңеледі. Ол шексіз, тұңғиық, к...
«Сіз» деген - сыйластық,
«Сен» деген - анайылық.
«Сен» деген - анайылық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамдар арасындағы сөйлесу әдебін көрсетеді. «Сіз» деп сөйлеу — қарсы адамды құрметтеу, о...
Қиыстырып қаласаң, отың жанар,
Қиыстырып айтсаң, халқың нанар.
Қиыстырып айтсаң, халқың нанар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді орнымен, дәлелмен, ретімен айту керегін меңзейді. Бір істі дұрыс ұйымдастырсаң, нәт...
Өтірікші бел асырғанмен ел асырмайды.
**Негізгі мағынасы** Өтірікші уақытша алдап, бір сәтке үстем болып көрінуі мүмкін. Бірақ оның сөзіне жұрт сенбейді, сонд...
Ел аузына елек қойып болмас.
**Негізгі мағынасы** «Ел аузына елек қойып болмас» деген мақалдың тура мағынасы — жұрттың аузына елек тосып, сөзін сүзг...
Тентек отты тебемін деп, аяғын күйдірер,
Ділмәр шындықты жеңемін деп, тілін күйдірер
Ділмәр шындықты жеңемін деп, тілін күйдірер
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал асығыстық пен орынсыз өжеттіктің зиянын ескертеді. Тентек адам отты тебемін деп, өз аяғын...
Құлақ не естісе, ауыз соны айтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам естігенін, көргенін немесе көңіліне түйгенін сөйлегенде қайталайтынын білдіреді. Тур...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.