Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
166.6K
Қаралым
253
Орташа
Сұрыптау:
Шеберден - олжа, шешеннен - сауға.
**Негізгі мағынасы** Шебер адам өз ісінің арқасында пайда табады, ал шешен адам орнымен сөйлеп, сөздің күшімен кісінің к...
«Әйт, шүу!» деген - атанға демеу,
«Әуп!» деген - ерге демеу.
«Әуп!» деген - ерге демеу.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ауыр жүк тартқан атанға айдаушының «Әйт, шүу!» деп дауыс беруі оған күш...
Жақсының сөзі жырмен тең.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адамның айтқан сөзі өте әсерлі, мәнді әрі жүрекке жылы тиеді. Мұнда тура мағынада «жақсының с...
Көз көңілдің сырын шертеді.
**Негізгі мағынасы** Көз адамның ішкі күйін, ниетін, қуанышы мен мұңын сөзсіз-ақ аңғартады. Яғни, адам не ойлап тұрса да...
Айыр құйрық шаяннан,
Айыр тілді адам жаман.
Айыр тілді адам жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға тілін тия білу, орынсыз сөз айтпау керегін ескертеді. Тура мағынасында айыр құйры...
Жақсының сөзі шамдай жарық,
Айдай анық.
Айдай анық.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адамның сөзі әрдайым түсінікті, дәл және көңілге қонымды болады. Ол адамды адастырмайды, күмә...
Жер астында жатқанды
Қазбай қарап, тіл табар.
Қазбай қарап, тіл табар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның бір істің түбіне жетпей, үстірт қарап шешім шығармауы керегін айтады. Тура мағына...
Бір жақсы сөз бітірер
Көңілдің бар жарасын.
Көңілдің бар жарасын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы, жылы айтылған сөздің адамға үлкен демеу болатынын білдіреді. Тура мағынада — бір...
Сүңгінің жарасы бітер,
Тіл жарасы бітпес.
Тіл жарасы бітпес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің күшін, тілден шыққан ауыр сөздің адамның жан дүниесіне қатты әсер ететінін білдіре...
Су төркіні - әуіз,
Сөз төркіні - ауыз.
Сөз төркіні - ауыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің қайдан шығатынын, қайнар көзі ауыз екенін меңзейді. Тура мағынада су қай жерден ба...
Жақсының сөзі кепіл,
Жаманның өзі кепіл.
Жаманның өзі кепіл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адамның айтқан сөзі сенімге тұрады, ал жаман адамның өз басы да,...
Жеті жұрттың тілін біл,
Жеті түрлі ілім біл.
Жеті түрлі ілім біл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның көп тіл біліп, көп ілім үйренуін насихаттайды. Тура мағынасында — жеті жұрттың ті...
Аталы сөзге арсыз жауап қайырар,
Ақ пен қараны шындық айырар.
Ақ пен қараны шындық айырар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам сөздің салмағын түсініп сөйлеуі керек екенін айтады. Аталы сөз — ақылға, өнегеге, тә...
Сөз - ойдың көрінісі.
**Негізгі мағынасы** «Сөз - ойдың көрінісі» деген мақал адамның ішкі дүниесі айтқан сөзінен байқалатынын білдіреді. Яғн...
Тіл - көңілдің тілмашы.
**Негізгі мағынасы** «Тіл — көңілдің тілмашы» деген мақал адамның ішкі ойын, сезімін, ниетін сыртқа шығаратын ең басты қ...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.